Bank analizując wniosek kredytowy i inwestor rozważający zaangażowanie kapitału chcą przede wszystkim wiedzieć, czy informacje finansowe przedstawiane przez przedsiębiorstwo wiarygodnie pokazują jego rzeczywistą sytuację. Wysokie przychody, dodatnia EBITDA czy rosnący zysk mają znaczenie, ale równie istotne jest to, na ile można polegać na danych, na podstawie których wartości te zostały ustalone.
W tym kontekście ważną rolę pełni audyt finansowy, czyli badanie sprawozdania finansowego przez niezależnego biegłego rewidenta. Sam audyt nie zwiększa automatycznie zdolności kredytowej firmy i nie przesądza o decyzji inwestora. Może jednak zwiększyć wiarygodność informacji finansowych i ograniczyć ryzyko informacyjne po stronie podmiotów podejmujących decyzję o finansowaniu.
Jak bank może interpretować zbadane sprawozdanie finansowe? Na co zwróci uwagę inwestor? Czy opinia z zastrzeżeniem oznacza automatyczną rezygnację z finansowania? I czym w tym kontekście różni się audyt finansowy od due diligence?
Czym jest audyt finansowy i dlaczego jego wynik ma znaczenie?
Badanie sprawozdania finansowego prowadzone przez biegłego rewidenta ma na celu uzyskanie racjonalnej pewności, że sprawozdanie jako całość nie zawiera istotnego zniekształcenia wynikającego z błędu lub oszustwa, a następnie wydanie sprawozdania z badania zawierającego opinię biegłego rewidenta.
Racjonalna pewność jest wysokim poziomem pewności, ale nie jest gwarancją wykrycia każdego nieprawidłowego zapisu czy każdego przypadku oszustwa. Zniekształcenie jest przy tym rozpatrywane z perspektywy jego potencjalnego wpływu na decyzje gospodarcze użytkowników sprawozdania.
To rozróżnienie jest szczególnie ważne w kontekście kredytowania i inwestycji.
Audyt nie odpowiada bezpośrednio na pytanie:
„Czy tej firmie należy udzielić kredytu?”
ani:
„Czy warto zainwestować w tę spółkę?”
Odpowiada natomiast na inne, fundamentalne pytanie:
„Czy sprawozdanie finansowe, na którym opieramy część swojej analizy, zostało sporządzone bez istotnych zniekształceń w odniesieniu do właściwych zasad sprawozdawczości?”
Dla banku lub inwestora oznacza to lepszy punkt wyjścia do własnej oceny ryzyka.
Dlaczego wiarygodność danych jest ważna przy finansowaniu przedsiębiorstwa?
Decyzja o finansowaniu jest zawsze decyzją dotyczącą przyszłości. Bank chce ocenić przede wszystkim możliwość obsługi zobowiązania, natomiast inwestor – potencjał przedsiębiorstwa, możliwy zwrot oraz poziom ryzyka.
Obie strony korzystają jednak w znacznej części z danych historycznych.
Analizie mogą podlegać m.in.:
- przychody,
- wynik operacyjny,
- EBITDA,
- rentowność,
- zadłużenie,
- kapitał własny,
- należności i zobowiązania,
- poziom zapasów,
- płynność,
- przepływy pieniężne,
- zdolność do generowania gotówki.
Sama wartość wskaźnika nie wystarcza. Znaczenie ma również jakość danych wejściowych.
Przykładowo wskaźnik zadłużenia może wyglądać korzystnie, jeśli przedsiębiorstwo nie ujęło części zobowiązań. Wynik może być zawyżony, jeśli nie utworzono wymaganych rezerw albo odpisów aktualizujących należności. EBITDA może być przedstawiana jako wysoka, choć sposób ujęcia określonych przychodów lub kosztów wymaga korekty.
Badanie sprawozdania finansowego nie eliminuje ryzyka biznesowego, ale może ograniczać ryzyko podejmowania decyzji na podstawie istotnie zniekształconych informacji finansowych.
Audyt finansowy a zdolność kredytowa – czy audyt pomaga uzyskać kredyt?
W tym miejscu szczególnie ważna jest precyzja.
Audyt finansowy nie zwiększa zdolności kredytowej przedsiębiorstwa sam w sobie.
Jeżeli firma generuje niewystarczające przepływy pieniężne, jest silnie zadłużona albo działa w warunkach wysokiego ryzyka, pozytywny wynik badania nie zmienia tych ekonomicznych faktów.
Zbadane sprawozdanie może jednak zwiększać zaufanie do danych wykorzystywanych przez bank w procesie oceny.
Bank może analizować między innymi:
- historię wyników przedsiębiorstwa,
- zdolność do generowania przepływów pieniężnych,
- poziom oraz strukturę zadłużenia,
- rentowność,
- płynność,
- kapitał obrotowy,
- strukturę aktywów i zobowiązań,
- perspektywy działalności,
- prognozy finansowe,
- zabezpieczenia,
- jakość zarządzania przedsiębiorstwem.
Audyt nie zastępuje takiej analizy. Daje jednak dodatkową informację dotyczącą wiarygodności sprawozdania, na którym część tej analizy może być oparta.
Z perspektywy przedsiębiorstwa różnica jest istotna: firma nie powinna traktować audytu jako sposobu na „poprawienie” zdolności kredytowej, lecz jako sposób zwiększenia transparentności prezentowanych danych.
Jak korekty audytowe mogą zmienić obraz przedsiębiorstwa?
Znaczenie badania najlepiej pokazują przykłady.
Załóżmy, że przedsiębiorstwo wykazuje:
- 12 mln zł EBITDA,
- 20 mln zł zadłużenia,
- 10 mln zł kapitału własnego.
Na podstawie tych danych bank lub inwestor może rozpocząć analizę określonych wskaźników.
Podczas badania okazuje się jednak, że część należności od kontrahentów jest trudno odzyskiwalna i powinna zostać objęta odpisem, a spółka nie utworzyła wymaganej rezerwy dotyczącej istotnego zobowiązania.
Po wprowadzeniu korekt:
- wynik przedsiębiorstwa może być niższy,
- kapitał własny może ulec zmniejszeniu,
- część wskaźników zadłużenia może się pogorszyć.
Nie oznacza to, że audyt „pogorszył” sytuację przedsiębiorstwa.
Sytuacja ekonomiczna istniała wcześniej. Badanie doprowadziło jedynie do tego, że sprawozdanie lepiej ją odzwierciedla.
W praktyce właśnie z tego powodu audyt może być istotny dla podmiotów finansujących – pozwala ograniczyć ryzyko, że decyzja zostanie podjęta na podstawie danych, które wymagają znaczących korekt.
Jakie znaczenie ma opinia biegłego rewidenta dla banku?
Sprawozdanie z badania nie powinno być analizowane wyłącznie na zasadzie „pozytywne – negatywne”.
Warto wiedzieć, jakie rodzaje opinii mogą się w nim pojawić.
Opinia niezmodyfikowana
Jeżeli biegły rewident dochodzi do wniosku, że sprawozdanie finansowe zostało przygotowane we wszystkich istotnych aspektach zgodnie z właściwymi ramami sprawozdawczości, wyraża opinię niezmodyfikowaną.
W praktyce bywa ona określana jako „opinia bez zastrzeżeń”.
Dla banku oznacza to przede wszystkim, że audytor nie zidentyfikował okoliczności wymagających zmodyfikowania opinii o sprawozdaniu.
Nie oznacza natomiast, że:
- firma nie ma problemów finansowych,
- posiada wysoką zdolność kredytową,
- nie może w przyszłości utracić płynności,
- udzielenie jej kredytu jest pozbawione ryzyka.
Opinia z zastrzeżeniem
KSB 705 przewiduje opinię z zastrzeżeniem m.in. w sytuacji, gdy zidentyfikowane zniekształcenia są istotne, ale nie są rozległe, albo gdy biegły rewident nie może uzyskać wystarczających i odpowiednich dowodów, a możliwe skutki są istotne, lecz nie rozległe.
Z punktu widzenia banku najważniejsze staje się wtedy pytanie:
czego dotyczy zastrzeżenie?
Inaczej będzie oceniane ograniczenie odnoszące się do jednej określonej pozycji, a inaczej problem bezpośrednio wpływający na przychody, zadłużenie, wartość aktywów lub zdolność przedsiębiorstwa do obsługi zobowiązań.
Opinia negatywna
Opinia negatywna jest wydawana, gdy biegły rewident uzyskał wystarczające i odpowiednie dowody i stwierdził, że zniekształcenia są zarówno istotne, jak i rozległe dla sprawozdania finansowego.
Dla podmiotu analizującego firmę jest to znacznie poważniejszy sygnał – wskazuje, że problem dotyczy wiarygodności sprawozdania jako całości w stopniu określonym przez standard.
Odmowa wyrażenia opinii
Odmowa następuje natomiast wtedy, gdy biegły rewident nie może uzyskać wystarczających i odpowiednich dowodów, a możliwy wpływ niewykrytych zniekształceń może być zarówno istotny, jak i rozległy.
Nie jest to to samo co opinia negatywna. W pierwszym przypadku problemem jest brak możliwości zgromadzenia wystarczających dowodów. W drugim – dowody zostały zgromadzone i wskazują na istotne oraz rozległe zniekształcenia.
Dla banku lub inwestora oba przypadki wymagają jednak pogłębionej analizy.
Czy opinia z zastrzeżeniem oznacza brak możliwości otrzymania kredytu?
Nie.
Nie istnieje zasada, zgodnie z którą każda opinia z zastrzeżeniem automatycznie powoduje odmowę finansowania.
Decyzja zależy od polityki kredytowej konkretnej instytucji, charakteru finansowania, sytuacji przedsiębiorstwa oraz – co szczególnie ważne – przyczyny zastrzeżenia.
Przykładowo bank może chcieć ustalić:
- której pozycji sprawozdania dotyczy problem,
- jaka jest jego wartość,
- czy wpływa na wynik lub kapitały,
- czy ma charakter jednorazowy,
- czy został już rozwiązany,
- czy może wpływać na przyszłe przepływy,
- jakie działania podjął zarząd.
Dlatego przedsiębiorstwo przygotowujące się do finansowania powinno dokładnie rozumieć treść sprawozdania z badania, a nie koncentrować się wyłącznie na nazwie rodzaju opinii.
Audyt finansowy a covenanty kredytowe
W umowach finansowania mogą znajdować się tzw. covenanty finansowe, czyli warunki zobowiązujące kredytobiorcę do utrzymywania określonych parametrów finansowych.
Mogą odnosić się przykładowo do:
- relacji długu do EBITDA,
- poziomu kapitału własnego,
- płynności,
- pokrycia obsługi zadłużenia,
- poziomu zadłużenia netto.
Sposób ich obliczania wynika jednak z konkretnej umowy kredytowej. Nie zawsze wartości umowne będą identyczne z pozycjami prezentowanymi bezpośrednio w sprawozdaniu finansowym – umowa może przewidywać określone korekty lub własne definicje EBITDA czy długu netto.
Audyt może mieć znaczenie wtedy, gdy podstawą kalkulacji są dane wynikające ze sprawozdania finansowego.
Jeżeli podczas badania zostaną dokonane istotne korekty wyniku, aktywów, zobowiązań czy kapitału, mogą one pośrednio wpłynąć również na wartości wykorzystywane do sprawdzenia covenantów.
Warto więc analizować warunki umów finansowania już podczas zamknięcia roku, a nie dopiero po zakończeniu badania.
Jak audyt finansowy wpływa na decyzje inwestorów?
Perspektywa inwestora częściowo przypomina podejście banku, ale cel analizy jest inny.
Bank koncentruje się przede wszystkim na ryzyku niewykonania zobowiązania i możliwości obsługi długu. Inwestor kapitałowy może natomiast analizować potencjalny wzrost wartości przedsiębiorstwa, jego przyszłą rentowność, ryzyka oraz możliwość osiągnięcia odpowiedniego zwrotu.
Zbadane sprawozdanie może stanowić jeden z punktów wyjścia do tej analizy.
Inwestor może przyglądać się m.in.:
- dynamice przychodów,
- jakości i powtarzalności wyniku,
- marżom,
- przepływom operacyjnym,
- poziomowi zadłużenia,
- strukturze kapitału obrotowego,
- wartości aktywów,
- należnościom,
- zapasom,
- rezerwom,
- zobowiązaniom warunkowym,
- transakcjom z podmiotami powiązanymi.
Audyt może zwiększyć jego zaufanie do tego, że sprawozdanie nie zawiera istotnych zniekształceń. Nie odpowiada jednak na wszystkie pytania, które inwestor powinien zadać przed transakcją.
Dlaczego inwestor powinien patrzeć nie tylko na wysokość zysku?
Jednym z istotnych elementów analizy przedsiębiorstwa jest jakość wyniku finansowego.
Dwie firmy mogą prezentować taki sam zysk, choć sytuacja ekonomiczna każdej z nich będzie zupełnie inna.
Przykładowo jedna firma generuje zysk wraz z dodatnimi, stabilnymi przepływami operacyjnymi. Druga dynamicznie zwiększa przychody i wynik, ale równocześnie bardzo szybko rosną jej należności, a gotówka nie wpływa od klientów w podobnym tempie.
Dla inwestora takie różnice są istotne.
W procesie badania audytor analizuje obszary narażone na istotne zniekształcenia, gromadzi odpowiednie dowody i ocenia m.in. prawidłowość określonych wartości oraz szacunków. Standardy wymagają uzyskania wystarczających i odpowiednich dowodów, aby ryzyko wydania niewłaściwej opinii zostało ograniczone do akceptowalnie niskiego poziomu.
Audyt nie dokonuje za inwestora oceny atrakcyjności biznesu, ale może zwiększyć wiarygodność części danych wykorzystywanych później w jego modelu inwestycyjnym.
Kontynuacja działalności – ważna informacja dla banku i inwestora
Jednym z obszarów, na który szczególną uwagę mogą zwrócić podmioty finansujące, jest zdolność przedsiębiorstwa do kontynuacji działalności.
KSB 570 nakłada na biegłego rewidenta obowiązki związane z oceną zasadności zastosowania przez kierownictwo zasady kontynuacji działalności oraz ustaleniem, czy istnieje istotna niepewność związana ze zdarzeniami lub warunkami mogącymi budzić znaczące wątpliwości co do zdolności jednostki do kontynuowania działalności.
Mogą to być sytuacje związane przykładowo z:
- poważnymi problemami z płynnością,
- utratą kluczowego finansowania,
- trudnościami w refinansowaniu zadłużenia,
- dużymi stratami,
- istotnymi sporami lub zobowiązaniami,
- innymi zdarzeniami podważającymi zdolność firmy do dalszego funkcjonowania.
Jednocześnie standard bardzo wyraźnie wskazuje, że brak odniesienia do istotnej niepewności dotyczącej kontynuacji działalności w sprawozdaniu z badania nie stanowi gwarancji, że przedsiębiorstwo będzie kontynuowało działalność w przyszłości.
To ważna informacja zarówno dla banków, jak i inwestorów: audyt odnosi się do sprawozdania oraz dostępnych dowodów, a nie do przewidywania przyszłości.
Audyt finansowy a due diligence – czym się różnią?
Audyt finansowy i due diligence bywają ze sobą mylone, szczególnie w kontekście transakcji inwestycyjnych.
Są to jednak dwa różne procesy.
Audyt finansowy
Badanie koncentruje się na sprawozdaniu finansowym i prowadzi do wydania sprawozdania z badania zawierającego opinię na jego temat.
Audytor pracuje zgodnie z określonymi standardami, stosuje istotność oraz procedury zaprojektowane w celu uzyskania racjonalnej pewności.
Financial due diligence
Due diligence jest zazwyczaj realizowane na potrzeby konkretnej transakcji. Jego zakres zależy od oczekiwań inwestora lub kupującego.
Analiza może koncentrować się np. na:
- jakości EBITDA,
- normalizacji wyniku,
- zadłużeniu netto,
- kapitale obrotowym,
- jednorazowych zdarzeniach,
- historycznej i prognozowanej rentowności,
- koncentracji klientów,
- czynnikach mogących wpłynąć na cenę transakcji.
Dlatego zbadane sprawozdanie finansowe nie zastępuje due diligence, a due diligence nie jest tym samym co ustawowe lub dobrowolne badanie sprawozdania.
Dla inwestora oba procesy mogą być komplementarne.
Audyt zwiększa wiarygodność określonego zestawu historycznych danych finansowych. Due diligence pomaga natomiast odpowiedzieć na pytania bezpośrednio związane z planowaną inwestycją lub przejęciem.
Czy firma bez obowiązku badania może zdecydować się na dobrowolny audyt?
Tak. Badanie sprawozdania finansowego może mieć również charakter dobrowolny.
Przedsiębiorstwo może rozważyć takie rozwiązanie przykładowo, gdy:
- planuje pozyskać inwestora,
- rozpoczyna rozmowy o dużym finansowaniu,
- przygotowuje się do sprzedaży firmy,
- właściciele chcą zwiększyć kontrolę nad jakością sprawozdawczości,
- spółka dynamicznie rośnie,
- przygotowuje się do zmian właścicielskich,
- chce wcześniej uporządkować procesy finansowo-księgowe przed kolejnym etapem rozwoju.
Nie oznacza to, że przeprowadzenie dobrowolnego audytu automatycznie poprawi warunki kredytowania lub zwiększy wycenę firmy.
Może natomiast ograniczyć sytuację, w której poważne problemy dotyczące danych finansowych zostają wykryte dopiero przez bank, inwestora lub podczas due diligence.
Czego audyt finansowy nie gwarantuje?
To jedna z najważniejszych kwestii przy interpretacji wyniku badania.
Audyt nie gwarantuje:
- że przedsiębiorstwo jest rentowne,
- że zachowa płynność,
- że otrzyma kredyt,
- że bank zaoferuje niższe oprocentowanie,
- że inwestor zdecyduje się na transakcję,
- że wartość przedsiębiorstwa wzrośnie,
- że nie wystąpią przyszłe problemy finansowe,
- że zostanie wykryte każde oszustwo,
- że spółka będzie kontynuowała działalność.
Standardy badania mówią o racjonalnej, a nie absolutnej pewności. Również w obszarze kontynuacji działalności audytor nie jest w stanie zagwarantować przyszłych zdarzeń.
Dlatego sprawozdanie z badania i zawarta w nim opinia biegłego rewidenta powinny być traktowane jako ważne źródło informacji, ale nigdy jako substytut kompleksowej analizy kredytowej lub inwestycyjnej.
Jak przygotować firmę do pozyskania finansowania?
Jeżeli przedsiębiorstwo planuje rozmowy z bankiem lub inwestorem, warto zadbać nie tylko o sam wynik finansowy, ale również o jakość informacji.
Przed rozpoczęciem procesu warto:
- przygotować aktualne i kompletne sprawozdania finansowe,
- uzgodnić kluczowe pozycje bilansu,
- zweryfikować należności pod kątem możliwości ich odzyskania,
- przeanalizować zapasy i ich wycenę,
- zidentyfikować wymagane rezerwy i zobowiązania,
- przeanalizować zadłużenie oraz terminy jego spłaty,
- zweryfikować zgodność z covenantami kredytowymi,
- przygotować zestawienia przepływów pieniężnych,
- wyjaśnić znaczące zdarzenia jednorazowe,
- przygotować dokumentację najważniejszych szacunków księgowych,
- zapewnić spójność danych finansowych prezentowanych bankowi, inwestorowi i audytorowi,
- przeanalizować wcześniej kwestie wskazane w poprzednich badaniach.
Im więcej istotnych problemów uda się zidentyfikować przed rozpoczęciem rozmów o finansowaniu, tym mniejsze ryzyko, że pojawią się one dopiero podczas analizy banku lub inwestora.
Jak audyt finansowy wpływa na kredytowanie i decyzje inwestorów? Podsumowanie
Wpływu audytu na finansowanie przedsiębiorstwa nie należy sprowadzać do prostego stwierdzenia, że „zbadana firma ma większą szansę na kredyt”.
Znaczenie audytu jest inne.
Badanie może zwiększać wiarygodność informacji finansowych, które mogą stanowić jeden z fundamentów analizy banku lub inwestora.
Dla banku zbadane sprawozdanie może być źródłem bardziej wiarygodnych danych dotyczących wyników, zadłużenia, kapitałów, aktywów i przepływów przedsiębiorstwa. Nie zastąpi jednak analizy zdolności do spłaty zadłużenia, zabezpieczeń, warunków rynkowych czy perspektyw działalności.
Podobnie inwestor nie powinien traktować niezmodyfikowanej opinii biegłego rewidenta jako rekomendacji inwestycyjnej. Audyt może zwiększyć jego zaufanie do historycznych informacji finansowych, ale decyzja inwestycyjna wymaga znacznie szerszej analizy biznesu i ryzyka.
Szczególne znaczenie ma również treść sprawozdania z badania. Opinia z zastrzeżeniem, negatywna albo odmowa wyrażenia opinii nie powinny być interpretowane bez poznania ich przyczyny.
W praktyce najważniejszą wartością audytu z perspektywy finansujących jest więc ograniczenie asymetrii informacji. Bank, inwestor i zarząd przedsiębiorstwa mogą prowadzić rozmowy, opierając się na danych finansowych objętych niezależnym badaniem.
FAQ – audyt finansowy, kredytowanie i inwestorzy
Czy audyt finansowy zwiększa zdolność kredytową firmy?
Nie bezpośrednio. Zdolność kredytowa wynika przede wszystkim z sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa i możliwości obsługi zobowiązań. Audyt może natomiast zwiększyć wiarygodność danych finansowych wykorzystywanych przez bank w analizie.
Czy bank wymaga zbadanego sprawozdania finansowego?
Zależy to m.in. od rodzaju finansowania, wielkości przedsiębiorstwa, obowiązków ustawowych oraz polityki konkretnego banku. Nie należy zakładać, że zbadane sprawozdanie jest wymagane przy każdym finansowaniu.
Czy opinia bez zastrzeżeń gwarantuje otrzymanie kredytu?
Nie. Niezmodyfikowana opinia dotyczy sprawozdania finansowego i nie stanowi oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstwa.
Co oznacza opinia z zastrzeżeniem?
Oznacza, że biegły rewident zidentyfikował problem powodujący modyfikację opinii, ale jego wpływ lub możliwy wpływ jest istotny, lecz nie rozległy. Dokładne znaczenie zależy od przyczyny zastrzeżenia.
Czy opinia z zastrzeżeniem uniemożliwia otrzymanie kredytu?
Nie ma takiej automatycznej zasady. Bank może jednak dokładnie analizować przyczynę zastrzeżenia i jej wpływ na sytuację finansową przedsiębiorstwa.
Czym różni się opinia negatywna od odmowy wyrażenia opinii?
Przy opinii negatywnej biegły rewident posiada wystarczające i odpowiednie dowody i stwierdza istotne oraz rozległe zniekształcenia. Przy odmowie wyrażenia opinii nie był w stanie uzyskać wystarczających i odpowiednich dowodów, a możliwy wpływ niewykrytych zniekształceń może być istotny i rozległy.
Czy audyt finansowy może mieć wpływ na covenanty?
Może pośrednio, jeżeli covenanty są kalkulowane na podstawie wartości pochodzących ze sprawozdania finansowego. Szczegółowy wpływ zależy jednak od definicji zawartych w konkretnej umowie finansowania.
Dlaczego inwestorzy zwracają uwagę na zbadane sprawozdania?
Ponieważ niezależne badanie może zwiększyć wiarygodność historycznych danych finansowych stanowiących jeden z elementów analizy przedsiębiorstwa.
Czy audyt zastępuje financial due diligence?
Nie. Audyt dotyczy sprawozdania finansowego i prowadzi do wydania sprawozdania z badania zawierającego opinię. Financial due diligence jest zazwyczaj ukierunkowane na konkretną transakcję oraz informacje istotne z perspektywy inwestora lub nabywcy.
Czy audyt gwarantuje, że firma nie zbankrutuje?
Nie. Standard dotyczący kontynuacji działalności wyraźnie wskazuje, że brak odniesienia do istotnej niepewności w sprawozdaniu z badania nie może być traktowany jako gwarancja zdolności przedsiębiorstwa do kontynuowania działalności.
Czy warto przeprowadzić dobrowolny audyt przed pozyskaniem inwestora?
W określonych sytuacjach może to być zasadne, szczególnie gdy firma chce wcześniej zweryfikować jakość sprawozdawczości i ograniczyć ryzyko wykrycia istotnych problemów dopiero podczas procesu inwestycyjnego. Decyzja powinna jednak uwzględniać skalę przedsiębiorstwa, cel transakcji oraz oczekiwania inwestora.
Masz dodatkowe pytania?
Chcesz skorzystać z usługi? Skontaktuj się z nami!
Sprawdź, w czym jeszcze możemy Ci pomóc:
