Likwidacja przedsiębiorstwa – księgowe wyzwania

Polskie firmy, niektóre boleśnie doświadczone przez pandemię covid-19, a następnie przez sytuację w Ukrainie, inflację, a nawet zmiany podatkowe, coraz częściej zmuszone są podjąć trudną decyzję o likwidacji swojej działalności. Nie jest ona łatwa i wiąże się z szeregiem obowiązków, począwszy od prawnych, wynikających z przepisów Kodeksu spółek handlowych, a kończąc na księgowych, które narzuca ustawa o rachunkowości.

W ustawie o rachunkowości znajdziemy głównie zapisy dla jednostek, które kontynuują działalność gospodarczą. Przy braku kontynuacji zaś, spółka jest zmuszona stosować zapisy dotyczące jednostek w likwidacji, a tych zapisów w ustawie znajdziemy kilka. 

Zacznijmy od tego, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 zadania kierownika jednostki są wykonywane przez likwidatora. Jednostka powinna na dzień poprzedzający dzień postawienia w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości zamknąć księgi nie później niż w ciągu 3 miesięcy, a na dzień rozpoczęcia likwidacji otworzyć księgi rachunkowe zgodnie z art. 12 ustawy w ciągu 15 dni od zdarzenia. 

Sprawozdanie finansowe likwidacyjne – co powinno zawierać?

Sprawozdanie finansowe likwidacyjne powinno:

  1. zawierać we wprowadzeniu informację o braku założenia kontynuacji działalności;
  2. zawierać datę postawienia spółki w stan likwidacji;
  3. zgodnie z art. 29 uwzględniać wycenę wszystkich aktywów jednostki (w szczególności towarów, środków trwałych) po cenach sprzedaży netto możliwych do uzyskania, nie wyższych od cen ich nabycia albo kosztów wytworzenia, pomniejszonych o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także odpisy z tytułu trwałej utraty wartości. Warto tutaj zwrócić uwagę, że wspomniana cena sprzedaży netto w spółce likwidowanej może czasami być niższa niż rynkowa. A to ze względu na sam fakt likwidacji spółki, który może wymusić na jednostce oferowanie cen niższych od rynkowych. Zdarza się że, kontrahenci mogą być mniej skłonni do podpisywania kontraktów z jednostką likwidowaną. Dodatkowo należy pamiętać o bardzo ważnym obowiązku przeprowadzenia inwentaryzacji, zgodnie z art. 26 ust. 4 ustawy o rachunkowości:
  4. zawierać rezerwę na przewidywane dodatkowe koszty i straty spowodowane zaniechaniem lub utratą zdolności do kontynuowania działalności. Ustawa o rachunkowości nie wymienia jednak jakie mogą to być konkretnie koszty czy straty. Pewne wskazówki znajdziemy w Krajowym Standardzie Rachunkowości nr 14 „Kontynuacja działalności oraz rachunkowość jednostek przy braku kontynuowania działalności” (KSR nr 14). Zgodnie z pkt 5.8 standardu, rezerwę na przewidywane dodatkowe koszty i straty spowodowane zaniechaniem lub utratą zdolności do kontynuowania działalności tworzy się na wszelkie dodatkowe koszty i straty, które nie zostałyby poniesione, gdyby jednostka kontynuowała działalność. Rezerwę tworzy się z perspektywy całego przewidywanego okresu zakończenia działalności. Utworzenie rezerwy obciąża kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny. Jako przykłady kosztów ujmowanych w ramach rezerwy standard wskazuje: 
    • opłaty sądowe, notarialne, koszty obwieszczeń i ogłoszeń,
    • koszty wyceny majątku zleconej rzeczoznawcom,
    • dodatkowe wynagrodzenia likwidatora, składki ubezpieczeniowe od ww. wynagrodzeń,
    • odprawy dla zwalnianych pracowników, wszelkie dodatkowe elementy wynagrodzeń,
    • odszkodowania dla kontrahentów, wszelkie kary umowne wynikające z konieczności zerwania umów,
    • koszty archiwizowania dokumentów jednostki,
    • koszty postępowania upadłościowego, np. wynagrodzenie syndyka.

Różnica, która powstanie w wyniku wyceny oraz utworzenia wspomnianej wcześniej rezerwy wykazywana jest w kapitale (funduszu) z aktualizacji wyceny.

Jak można się domyślać wyznaczenie cen sprzedaży netto możliwych do uzyskania może nastręczać sporo wyzwań i być procesem pracochłonnym. Warto go dobrze zaplanować, zadbać o wycenę ekspertów.  Wiele firm zapomina o drugim elemencie związanym z wyceną niezbędnych rezerw. Katalog nie jest tutaj zamknięty, więc znów wchodzą w grę szacunki, a więc dobre przygotowanie wyliczeń jest wskazane.

Kolejną wskazówkę w kwestii jednostek, które nie spełniają warunku kontynuowania działalności, zawiera art. 36. Zgodnie z nim, składniki kapitału (funduszu) własnego, jednostek postawionych w stan likwidacji lub upadłości należy, na dzień rozpoczęcia likwidacji lub postępowania upadłościowego, połączyć w jeden kapitał (fundusz) podstawowy, zmniejszając go o:

  • w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, towarzystwach ubezpieczeń wzajemnych i towarzystwach reasekuracji wzajemnej – o udziały własne;
  • w spółkach akcyjnych oraz prostych spółkach akcyjnych – o należne wkłady na poczet kapitału, o ile nie wezwano zainteresowanych do ich wniesienia, oraz o akcje własne.

Likwidacja przedsiębiorstwa – co jeszcze warto wiedzieć?

W tym miejscu warto wspomnieć o nietypowej dość sytuacji, którą możemy spotkać właśnie przy połączeniu kapitałów w jeden kapitał podstawowy. Mianowicie, przy dużych niepokrytych stratach z lat ubiegłych oraz (lub) stracie z roku bieżącego połączony kapitał może wykazywać wielkość ujemną.

Ciekawostką jest dodatkowo to, że spółki w likwidacji nie sporządzają zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych, ponieważ nie podlegają corocznemu badaniu przez biegłego rewidenta.

Proces likwidacji jednostki często może trwać nawet dłużej niż rok. To oznacza, że w tym czasie jednostka ma obowiązek prowadzić księgi rachunkowe, a także sporządzać sprawozdania finansowe, składać je do KRS.

Jeśli macie dodatkowe pytania dotyczące likwidacji przedsiębiorstwa, koniecznie skontaktujcie się z nami. Eksperci Moore Polska są do Waszej dyspozycji! 

Autor
Menedżer Zespołu w Dziale Usług Księgowych

Zapraszamy do kontaktu

Partner, Dyrektor Zarządzający Działem Usług Księgowych, Członek Zarządu
Warszawa, Łódź

Może Cię zainteresować

Odkryj najlepsze systemy finansowo-księgowe w raporcie Moore Polska, opartym na doświadczeniach praktyków księgowości i szczegółowej analizie ponad 30 różnych narzędzi księgowych. Znajdź najlepsze rozwiązanie dla swojej firmy.
Odkryj, jak 35 lat doświadczenia Moore Polska w księgowości może przekształcić Twoje zarządzanie finansami. Poznaj nasze indywidualne podejście, które sprawia, że widzimy i rozumiemy więcej.
W przededniu wyborów do Parlamentu Europejskiego, EFAA stawia na przyszłość księgowości i audytu. Nasz manifest podkreśla kluczową rolę MŚP w budowaniu transparentnego i zrównoważonego społeczeństwa finansowego. Zajrzyj do naszych priorytetów: uproszczenie regulacji, dialog z MŚP, wiedza finansowa, zrównoważony rozwój, oraz AI w księgowości.
Odkrywamy kluczowe wnioski z największego globalnego badania talentów w dziedzinie księgowości i finansów, które rzuca światło na wyzwania i możliwości epoki sztucznej inteligencji. Przeczytaj, aby zrozumieć, jak AI, różnorodność i nowe modele pracy kształtują przyszłość branży.
Kontynuacja działalności stanowi nadrzędną zasadę rachunkowości. Ocenę zasadności założenia kontynuacji działalności dokonuje kierownik jednostki i informację w tym zakresie zamieszcza we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego.
Analiza finansowa to w podstawa oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstwa. Czym jest analiza rentowności? Jakie są jej rodzaje?

Usługi