Rządowy projekt nowelizacji ustaw o PIT i CIT, skierowany 29 września 2026 r. do Sejmu jako druk nr 3148, przewiduje istotną zmianę zasad opodatkowania fundacji rodzinnych. Projekt znajduje się obecnie na etapie pierwszego czytania, a zasadnicza część zmian ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Nie jest przypadkiem, że zmiany pojawiają się właśnie teraz. Art. 143 ustawy o fundacji rodzinnej zobowiązał Radę Ministrów do dokonania po trzech latach przeglądu funkcjonowania regulacji i przedstawienia propozycji zmian. Projekt UD447 jest efektem tego przeglądu. Punktem odniesienia dla jego oceny powinny być jednak nie tylko przepisy podatkowe, ale również konstrukcja samej fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna nadal ma służyć sukcesji i zarządzaniu majątkiem
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej fundacja jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Ustawa nie sprowadza więc jej funkcji wyłącznie do przechowywania majątku. Zarządzanie nim, inwestowanie oraz późniejsza dystrybucja świadczeń na rzecz beneficjentów są elementami ustawowego modelu fundacji. Ma to znaczenie przy ocenie proponowanych zmian. Część z nich wyraźnie odpowiada na konkretne ryzyka optymalizacyjne. Inne – przede wszystkim podwyższenie stawki podatku od świadczeń – oddziałują na wszystkie fundacje, także te realizujące klasyczny model sukcesyjny.
Fundacja rodzinna 2027 – najważniejsze zmiany podatkowe
- stawka CIT z art. 24q ma wzrosnąć z 15% do 19% – m.in. w odniesieniu do świadczeń dla beneficjentów i mienia wydawanego w związku z rozwiązaniem fundacji;
- wprowadzona ma zostać dwuletnia karencja przy zbyciu wniesionego lub nieodpłatnie przekazanego fundacji mienia; okres będzie liczony od końca roku, w którym mienie trafiło do fundacji, dlatego faktycznie może zbliżać się do trzech lat;
- ograniczone zostanie zwolnienie dla określonych modeli najmu nieruchomości mieszkalnych, w szczególności najmu krótkoterminowego i obiektów przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania;
- fundacje mają zostać objęte regulacjami CFC oraz exit tax, a preferencja podatkowa dotycząca dochodów osiąganych za pośrednictwem podmiotów transparentnych zostanie ograniczona;
- rozszerzony zostanie katalog ukrytych zysków, w szczególności w obszarze pożyczek dla fundatora i podmiotów powiązanych oraz określonych należności umorzonych, przedawnionych lub uznanych za nieściągalne;
- jednocześnie projekt przewiduje rozwiązanie korzystne – rozszerzenie zwolnienia w PIT na dalszych członków rodziny fundatora, w tym zstępnych jego rodzeństwa.
Sprzedaż majątku fundacji rodzinnej – dwuletnia karencja od 2027 r.
Pierwotna wersja projektu przewidywała 36-miesięczny okres karencji. Po konsultacjach został on skrócony do dwóch lat. To rzeczywiste złagodzenie regulacji, lecz sam mechanizm pozostał.
Co istotne, termin ma być liczony od końca roku kalendarzowego. Jeżeli zatem składnik zostanie wniesiony do fundacji na początku roku, faktyczny okres oczekiwania na jego zbycie przy zachowaniu zwolnienia może zbliżyć się do trzech lat. Projektowana regulacja pozostaje przy tym swoistym uproszczonym testem antyabuzywnym. Sam art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej już obecnie pozwala fundacji na zbywanie mienia, z zastrzeżeniem że nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia. Ustawa od początku rozróżnia zatem zarządzanie zgromadzonym majątkiem od działalności handlowej. Projekt podatkowy dodaje do tej konstrukcji kolejne, tym razem czasowe kryterium. Nie każda sprzedaż dokonana przed upływem dwóch lat musi jednak ekonomicznie oznaczać optymalizację. Przyczyną może być również zmiana strategii inwestycyjnej, sytuacji gospodarczej czy potrzeba ochrony wartości majątku. Z tego punktu widzenia skrócenie pierwotnej karencji należy postrzegać jako próbę pogodzenia funkcji antyabuzywnej z możliwością rzeczywistego zarządzania majątkiem fundacji.
Fundacja rodzinna a CIT – dozwolona działalność nie zawsze będzie zwolniona z podatku
Jedną z ważniejszych konsekwencji projektu będzie dalsze rozdzielenie dwóch płaszczyzn: dopuszczalności określonej działalności na gruncie ustawy o fundacji rodzinnej oraz jej podatkowej preferencji. Art. 5 ustawy pozwala fundacji m.in. na najem i dzierżawę mienia, uczestnictwo w spółkach i innych podobnych podmiotach, obrót papierami wartościowymi czy określone pożyczki. Projekt nie musi tych czynności zakazywać, aby zmienić ich ekonomikę. Przykładem jest najem krótkoterminowy. Dotychczas jego kwalifikacja była przedmiotem sporów między organami i podatnikami, także na tle wykładni art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Nowelizacja ma rozwiązać ten problem przede wszystkim na poziomie podatkowym – przez wyłączenie określonych przychodów ze zwolnienia z CIT. Podobnie należy patrzeć na uczestnictwo w podmiotach transparentnych podatkowo. Sama możliwość uczestnictwa w podmiocie zagranicznym wynika z szeroko ujętego art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej. Projekt zmierza jednak do tego, aby forma transparentna nie pozwalała przenosić do fundacji nieopodatkowanej bieżącej działalności operacyjnej.
CIT w fundacji rodzinnej ma wzrosnąć z 15% do 19%
Najbardziej systemowy charakter ma podwyższenie stawki podatku z 15% do 19%. Tutaj trudno mówić wyłącznie o eliminowaniu konkretnych nadużyć. Wyższa stawka znajdzie zastosowanie również w fundacji, która nie korzysta z żadnej agresywnej struktury, lecz gromadzi rodzinny majątek, zarządza nim, a następnie zgodnie ze statutem przekazuje świadczenia beneficjentom. Ma to szczególne znaczenie w zestawieniu z art. 2 ustawy o fundacji rodzinnej. Spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów jest jednym z ustawowych celów fundacji, a nie zachowaniem pozostającym poza jej funkcją. Dlatego podwyższenie stawki z 15% do 19% należy oceniać nie tylko jako element pakietu uszczelniającego, ale również jako zmianę podstawowego parametru ekonomicznego całego modelu.
Fundacja rodzinna przed 2027 r. – co powinni zrobić fundatorzy?
Projekt nie jest jeszcze obowiązującym prawem, jednak istniejące fundacje powinny już przeanalizować strukturę posiadanego majątku i sposób jego wykorzystywania. Szczególnej uwagi wymagają nieruchomości przeznaczone na najem, planowane transakcje sprzedaży aktywów, inwestycje zagraniczne i podmioty transparentne, a także pożyczki i inne rozliczenia z fundatorem, beneficjentami oraz podmiotami powiązanymi. Przepisy przejściowe przewidują przy tym szczególne rozwiązanie dotyczące określonych nieruchomości wniesionych przed 2027 r., które mają móc zostać zwrócone fundatorowi w okresie dostosowawczym na preferencyjnych zasadach podatkowych. To rozwiązanie również należy analizować w zestawieniu z zasadą wynikającą z art. 20 ustawy o fundacji rodzinnej, zgodnie z którą mienie wniesione na fundusz założycielski co do zasady nie podlega zwrotowi fundatorowi, chyba że ustawa stanowi inaczej. Projekt pokazuje zatem wyraźnie, że po trzech latach funkcjonowania fundacji rodzinnej ustawodawca nie zamierza rezygnować z tej instytucji, ale chce ściślej powiązać preferencję podatkową z sukcesyjną i inwestycyjną funkcją fundacji. Dla fundatorów oznacza to konieczność ponownego spojrzenia nie tylko na wysokość przyszłego opodatkowania, lecz przede wszystkim na to, czy sposób zarządzania majątkiem pozostaje spójny z konstrukcją fundacji rodzinnej wynikającą z ustawy.
Stan prac legislacyjnych na 29 września 2026 r.: projekt wpłynął do Sejmu.
Projektowane zmiany od 2027 r. mogą istotnie wpłynąć na sposób funkcjonowania fundacji rodzinnych, w szczególności na opodatkowanie świadczeń, sprzedaż majątku, najem nieruchomości oraz inwestycje zagraniczne. Choć projekt jest nadal na etapie prac legislacyjnych, już teraz warto przeanalizować strukturę fundacji i planowane działania pod kątem nowych regulacji.
Jeżeli prowadzisz fundację rodzinną, planujesz jej utworzenie lub chcesz ocenić wpływ projektowanych zmian na swoją sytuację, zapraszamy do kontaktu. Pomożemy przeanalizować skutki nowych przepisów i odpowiednio przygotować strukturę fundacji na zmiany od 2027 r.
