Przez lata szczególny dzień bilansowy pozostawał obszarem pełnym praktycznych wątpliwości i niejednolitych interpretacji. Nowe stanowisko porządkuje ten temat i daje firmom oraz służbom finansowo-księgowym potrzebną podstawę do działania. W tej analizie pokazuję, jakie zasady warto dziś znać i które obowiązki wreszcie zostały jednoznacznie wyjaśnione.
— Krzysztof Oczko, autor
Przekształcenia, przejście na tzw. Estoński CIT są popularne od lat. Nie mniej dotychczas brak było podstawy prawnej przyjmowanych w takich sytuacjach praktyk sprawozdawczych.
Dlaczego szczególny dzień bilansowy budził tyle wątpliwości
Kluczowymi dylematami były obowiązki w zakresie badania, zatwierdzania czy danych porównawczych sprawozdań finansowych sporządzanych na taki dzień – zwany „szczególnym dniem bilansowym”
Uchwała KSR 5/2026 porządkuje zasady sprawozdań na szczególny dzień bilansowy
Komunikat Ministra Finansów i Gospodarki z 15 marca 2026 r., ogłaszający uchwałę Komitetu Standardów Rachunkowości nr 5/2026, to dokument, na który długo czekaliśmy. Precyzyjnie reguluje zasady sporządzania sprawozdań finansowych na tzw. szczególny dzień bilansowy rozwiewając wiele wątpliwości interpretacyjnych.
Kluczowe zasady sporządzania sprawozdań na szczególny dzień bilansowy
Kluczowe z nich, w zakresie sprawozdań finansowych na tzw. szczególny dzień bilansowy to moim zdaniem:
- Definicja Szczególnego Dnia Bilansowego, w odróżnieniu od dnia bilansowego kończącego rok obrotowy – ułatwi precyzyjną komunikację w tym zakresie.
- Obowiązki sprawozdawcze: wyraźnie brak obowiązku badania, gdyż sprawozdanie to nie jest rocznym sprawozdaniem finansowym. Co za tym idzie brak obowiązku zatwierdzania go i publikacji.
- Ciągłość roku obrotowego: ostateczne zamknięcie ksiąg następuje dopiero po zatwierdzeniu sprawozdania rocznego nawet jeśli składa się on z kilku okresów, w których księgi były zamykane i otwierane.
- Jednolita forma elektroniczna: forma elektroniczna i podpis elektroniczny wymagane są również wobec takich sprawozdań.
- Dane porównawcze:
- W bilansie: Na dzień kończący poprzedni rok obrotowy.
- W rachunku zysków i strat, zestawieniu zmian w kapitale własnym, rachunku przepływów pieniężnych: Za analogiczny okres roku poprzedniego wobec okresu sprawozdawczego (od początku bieżącego roku obrotowego do szczególnego dnia bilansowego).
- Informacja dodatkowa – wymagana, zawierając również opis przyczyn wystąpienia szczególnego dnia bilansowego. Uwaga – ewentualna dodatkowa kolumna np. z danymi porównawczymi za cały poprzedni rok obrotowy, nie powinna stanowić kolumny C w pliku xml, ale ujawnienie w informacji dodatkowej.
- Pierwsze sprawozdanie „po” (szczególnym dniu bilansowym) – sporządzane jest na koniec standardowego roku obrotowego za jego cały okres. Ujawnia się przy tym istotne wydarzenia prowadzące do powstania szczególnego dnia bilansowego.
Jakich sytuacji nie obejmuje stanowisko?
Warto zwrócić uwagę, że Komunikat wyłącza ze swojego zakresu sprawozdania finansowe sporządzane na dzień zakończenia działalności jednostki oraz na dzień poprzedzający dzień postawienia jej w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości, które opisuje KSR 14.
Uwaga – Stanowisko dotyczy również (odpowiednio) sprawozdań sporządzanych zgodnie z MSR/MSSF.
Jakie zdarzenia powodują szczególny dzień bilansowy?
Katalog zdarzeń generujących szczególny dzień bilansowy obejmuje sprawozdania:
- na dzień poprzedzający zmianę formy prawnej – art. 12 ust. 2 pkt 3 UoR,
- w jednostce przejmowanej, na dzień połączenia związanego z przejęciem jednostki przez inną jednostkę – art. 12 ust. 2 pkt 4 UoR,
- na dzień poprzedzający dzień podziału lub połączenia jednostek, jeżeli w wyniku podziału lub połączenia powstaje nowa jednostka – art. 12 ust. 2 pkt 5 UoR;
- gdy przepisy inne niż UoR nakazują zamknąć księgi lub sporządzić sprawozdanie finansowe (art. 12 ust. 2 pkt 7 oraz art. 45 ust. 1), w szczególności w związku z:
- wypłatą przez spółkę akcyjną zaliczki na poczet dywidendy – art. 349 §2 ksh,
- sporządzeniem planu przekształcenia – art. 558 §2 ksh, art. 5847 §2 ksh,
- przejściem na opodatkowanie ryczałtem od dochodów spółek- art. 28j ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Praktyczny wpływ nowych zasad na sprawozdawczość finansową
Zmiany te znacznie porządkują temat, jest dobrym sygnałem, jednak nie zawsze muszą być miłą wiadomością dla służb księgowych.
- Brak obowiązku badania i zatwierdzania, który nie dla wszystkich był oczywisty jest ewidentnym uproszczeniem i oszczędnością.
- Zachowanie jednolitej formy elektronicznej zwłaszcza przy wieloosobowych i międzynarodowych zarządach może być jednak pewnym utrudnieniem.
- Najtrudniejszą kwestią, choć dla wielu nie nową, może się jednak okazać konieczność sporządzenia danych porównawczych za analogiczny szczególny okres.
W poszukiwaniu należytej staranności w parze z zasadą istotności może być nie lada wyzwaniem. Zachęcamy do kontaktu z naszymi ekspertami doświadczonymi w wielu takich procesach, aby w sposób praktyczny i efektywny zadbać o najwyższą możliwą jakość danych sprawozdawczych.
